İsim Tamlamaları Konu Anlatımı ve Örnekleri

İsim Tamlamaları Konu Anlatımı ve Örnekleri

Bir ismin anlamca daha iyi belirtilebilmesi için, başka bir isimden yardım alarak birlikte kullanılmasına isim tamlaması  denir.

İsim tamlamalarında birinci isim tamlayan ( belirten ), ikinci isim ise tamlanan ( belirtilen ) adını alır.

Örnek:
Çocuğun  bisikleti
Tamlayan    Tamlanan

Çocuk    maması
Tamlayan   Tamlanan

Tahta     oyuncak
Tamlayan   Tamlanan

Dört çeşit isim tamlaması vardır.

1. Belirtili isim tamlaması:

Belirtili isim tamlamalarında birinci isim, ikinci ismin ( varlığın adı ) kime, neye ait olduğunu gösterir. 

Tamlayan isim : " -in, -ın, -ün, -un " eklerinden birini alır.
Tamlanan isim : " -i, -ı, -ü, -u "   eklerinden birini alır.

Örnek ( 1 ): Okulun bahçesi  =          bahçenin, okula ait olduğunu belirtir.

-un       =          tamlayan eki
-i          =          tamlanan eki
-s         =          kaynaştırma harfi

Örnek ( 2 ): Çantanın ipi                   =          ipin, çantaya ait olduğunu gösterir.

-ın        =          tamlayan eki
-i          =          tamlanan eki
-n         =          kaynaştırma harfi

Örnek ( 3 ): Odanın kapısı                =          kapının, odaya ait olduğunu gösterir.

-ın        =          tamlayan eki
-ı          =          tamlanan eki
-n, -s    =          kaynaştırma harfi

Örnek ( 4 ): Kitabın kapağı               =          kapağın, kitaba ait olduğunu belirtir.

-ın        =          tamlayan eki
-ı          =          tamlanan eki
b          =          yumuşamıştır
ğ          =          yumuşamıştır

ÖRNEK ( 5 ): Suyun sesi                  =          sesin, suya ait olduğunu gösterir

-un       =          tamlayan eki
-i          =          tamlanan eki
-y         =          kaynaştırma harfi

ÖRNEK ( 6 ): Üzümün suyu             =          suyun, üzüme ait olduğunu gösterir

-ün       =          tamlayan eki
-u         =          tamlanan eki
-y         =          kaynaştırma harfi

Not: Belirtili sim tamlamalarında: 

a) birinci isim her zaman " -in, -ın, -ün, -un " eklerinden birini alır.
b) ikinci isim her zaman "-i, -ı, -ü, -u " eklerinden birini alır.
c) sesli ile biten birinci isim her zaman " n " kaynaştırma harfini alır. 
d) sesli ile biten ikinci isim her zaman " s " kaynaştırma harfini alır.

Bu kurala uymayan tek sözcük " su " dur. " su " sözcüğü tamlayan veya tamlanan durumlarında her zaman " y " kaynaştırma harfini alır.

2. Belirtisiz isim tamlaması: 

Belirtisiz isim tamlamalarında yalnızca ikinci isim ( tamlanan ) isim " -i, -ı, -ü, -u " eklerinden birini alır.

Tamlanan isim sesli harf ile bitiyorsa " s " kaynaştırma harfini alır.

Örnek ( 1 ): Kış mevsimi

-i          =          tamlanan eki

Örnek ( 2 ): Yaz okulu

-u         =          tamlanan eki

Örnek ( 3 ): Yolcu gemisi

-i          =          tamlanan eki
s          =          kaynaştırma harfi

Örnek ( 4 ) : Portokal ağacı

-ı          =          tamlanan eki
c          =          yumuşamıştır

3. Takısız isim tamlaması:

Bu tür tamlamalarda her iki isim de ek almaz.
Tamlayan isim, tamlanan varlığın neden ( ham maddesini ) yapıldığını gösterir.

Örnek: Plastik sandalye, ipek mendil, tahta masa, demir kapı, aleminyum pencere, toprak testi...

4. Zincirleme İsim Tamlaması:

İkiden fazla ismin birbirinin anlamını tamamlaması ile oluşan isim tamlamalarına denir.

Örnek: Elma ağacının yaprağı, çelik tencerenin kapağı, derginin kapağının resimleri, dağ köyünün havası, İngiliz elçiliğinin kapısı, Ortaköy muhtarının evi, yolcu gemisinin güvertesi, pirinç pilavının tuzu...

İsim Tamlamalarının Özellikleri

1 .   İsim tamlamaları çoğul olabilirler:

Örnek:
Portokal bahçeleri, öğretmenler toplantısı, çocukların defterleri, evlerin kapılarının zilleri...

2 .   İsim tamlamaları, ismin hal eklerini alabilirler:

Örnek:
Portokal bahçeleri
Portokal bahçelerini
Portokal bahçelerine
Portokal bahçelerinde
Portokal bahçelerinden

3 .   İsim tamlamalarında özel isimler, birden fazla isimden oluşuyorsa tek bir isim sayılırlar.

Örnek( 1 ): 
Bedrettin Demirel Caddesi    =          Belirtisiz isim tamlaması
Bedrettin Demirel                   =          Tamlayan
Caddesi                                  =           Tamlanan

Adınız :
Mailiniz :
Yorumunuz :
Doğrulama Kodu :