Cumhuriyet Nedir Kısaca Tanımı

Cumhuriyet Hakkında Kısa Bilgi

Cumhuriyet, milletin, egemenliği kendi elinde tuttuğu ve bunu belirli süreler için seçtiği temsilcileri aracılığıyla kullandığı yönetim biçimidir. Aynı zamanda, "Türkiye Cumhuriyeti" örneğinde olduğu gibi, cumhuriyetle yönetilen ülkelere de cumhuriyet adı verilir. 

Cumhuriyet kelimesi, arapça, sırasıyla cemhere ve cumhur köklerinden gelir. Cemhere "bir araya toplama", cumhur ise "cemaat" veya "cemaatin ileri gelenleri" anlamlarına gelmektedir. Bu açıdan cumhuriyet kelimesi arapçada halkın, kendi seçtiği ileri gelenler tarafından yönetildiği, yönetimin babadan oğula geçmediği yönetim biçimi anlamında kullanılmaktadır. İngilizce eş anlamlısı olan republic kelimesinin latince kokeni res publicadır; bu da "insana ait" veya "insana dair" demektir. Burada kastedilen bireylerin tümü, yani halkdır. 

Monarşik olmayan, seçime dayalı devlet yönetimlerine genel olarak cumhuriyet denilmiştir. Örneğin, teokrasi ile yönetilen İran da, işgalinden önce diktatörlükle yönetilen Irak da cumhuriyet olarak adlandırılır.

Cumhuriyet nedir

Millet tarafından seçilen parlamentoya dayanan ve başında cumhurbaşkanı olan siyasi bir rejim şekli. Hemen bütün ülkelerde tek ortak yanı, devlet başkanlığı makamının babadan oğula veya aile yakınlarına miras kalmamasıdır. Aristo, cumhuriyeti; "Umumun menfaatini gözeten halk idaresi" diye tarif eder. Montesquieu ise, cumhuriyet rejiminde üç ana kuvvet (yasama, yürütme, yargı) bulunduğunu; bunların birbirine karşı bağımsız ve denetleme esasına göre işleyen, başında seçimle gelmiş yöneticilerin olduğu siyasi rejim olarak ifade etmiştir. 1789 yılında Fransa da vuku bulan ihtilalle Avrupa daki zalim krallık rejimlerine tepki olarak doğmuş bulunan cumhuriyet rejimi, zamanla cumhuriyete tamamen zıt rejimler tarafından, gerçek yüzleri örtmek için kullanılmıştır

Sosyalist ülkeler isim olarak cumhuriyet kelimesini benimsemişler, fakat "halka rağmen halk için" düsturunu uygulamışlardır. Cumhuriyet ilk olarak ABD de 4 Temmuz 1776 da, Fransa da ise 1789 da ilan edilmiştir.

Demokratik düşünürler cumhuriyetin en ideal şeklini; çok partili bir siyasi hayata, genel seçimlerle işbaşına gelmiş ve bu seçilen kişilerin çıkardığı kanunlarla idare edilen, tarafsız ve hiçbir zümreye imtiyaz tanımayan bir idareye sahip, özgür ve demokratik bir devlet şeklinde telakki ederler. Fakat ülkeler ve iktidarlar, cumhuriyet rejimini tatbikte değişik uygulamalar gösterirler. Mesela 1990 öncesi Sovyetler Birliği nde ve ABD de olduğu gibi. İkisi de cumhuriyet olmasına rağmen, biri komünist, diğeri kapitalisttir. Türkiye de Cumhuriyet 29 Ekim 1923 te ilan edilmiş ve 1924 Anayasası nın 1. maddesinde ifadesini bulmuştur. 1961 Anayasası da devlet şeklinin cumhuriyet olduğunu belirtmiştir (madde 1). Ayrıca bunun değiştirilmesinin teklif edilemeyeceğini de hükme bağlamıştır (madde 9). 1982 Anayasası başından beri cumhuriyet rejiminin kesinlikle benimsenmiş olduğunu beyanla 1. maddesinde "Türk Devleti bir Cumhuriyettir.", 4. maddesinde de; "Anayasa nın birinci maddesindeki devletin idare şeklinin Cumhuriyet olduğu hakkındaki hüküm ile 2. maddesindeki Cumhuriyet in nitelikleri ve 3. maddesi hükümleri değiştirilemez. Teklif edilemez." hükümlerini vazetmektedir. Ayrıca milletvekilleri (madde 81) ve Cumhurbaşkanı (madde 103) vazifelerine başlarken cumhuriyet ilkesine bağlı kalacaklarına dair ant içerler.

Adınız :
Mailiniz :
Yorumunuz :
Doğrulama Kodu :